1 Ocak 2027 itibarıyla Bina Kimlik Sertifikası bulunan yapıların 5 yılda bir gözlemsel denetime tabi tutulması planlanıyor. Ancak düzenleme, beraberinde önemli bir soruyu da getiriyor: Binaların güvenliği yalnızca kolonların kesilip kesilmediğini kontrol ederek sağlanabilir mi?

Deprem güvenliği için yeni denetim dönemi

Türkiye'de yaşanan depremler, yapı güvenliğinin yalnızca inşaat aşamasında yapılan kontrollerle sağlanamayacağını ortaya koydu. Binanın teslim edilmesinden sonra gerçekleştirilen izinsiz tadilatlar, taşıyıcı sistemlere müdahaleler, kaçak kat ilaveleri ve kullanım amacına aykırı değişiklikler yapı güvenliğini tehdit ediyor.

Hazırlanan yönetmelik taslağıyla Bina Kimlik Sertifikası bulunan yapıların 5 yılda bir gözlemsel denetimden geçirilmesi öngörülüyor. Denetimlerin yapı denetim kuruluşları tarafından yapılması ve belirlenen kontrol formu üzerinden raporlanması planlanıyor.

Kontrollerde kolonların mevcut durumu, binanın kat sayısı, taban alanı, çatlaklar, istinat duvarları ve taşıyıcı sisteme yönelik müdahaleler incelenecek. Projeye aykırı uygulamalar fotoğraf ve video kayıtlarıyla belgelenecek.

Asıl mesele mevcut yapı stokunun tamamına ulaşabilmek

Düzenlemenin dikkat çeken yönü, bina güvenliğini yapı kullanıma açıldıktan sonraki dönemde de takip etmeyi hedeflemesi. Ancak Türkiye'deki yapı stokunun tamamı düşünüldüğünde kapsam konusu ayrıca tartışılmalı.

Özellikle eski yapıların, ruhsatsız yapılaşmanın ve imar mevzuatına aykırı uygulamaların yoğun olduğu bölgelerde denetim sisteminin nasıl işleyeceği merak ediliyor.

Bina Kimlik Sertifikası bulunmayan yapılar hangi mekanizmayla takip edilecek? 2021 öncesinde inşa edilmiş binaların güvenliği hangi kapsamda değerlendirilecek? Kaçak katların, sonradan kapatılan balkonların ve projeye aykırı ticari alan dönüşümlerinin tespitinde nasıl bir yol izlenecek?

Bu soruların yanıtı, düzenlemenin sahadaki başarısını belirleyecek.

Denetim raporu belediyeler için yaptırım sürecini başlatabilecek

Taslağa göre denetim sırasında mevzuata aykırı müdahale tespit edilmesi halinde durum kayıt altına alınarak ilgili idarelere bildirilecek. Belediyeler veya valilikler, tespit edilen aykırılığın niteliğine göre mühürleme, güçlendirme ya da yıkım gibi işlemleri değerlendirebilecek.

Denetime engel olunması halinde kolluk kuvvetleri eşliğinde kontrol yapılması da öngörülüyor.

Burada uygulamanın yalnızca rapor hazırlamakla sınırlı kalmaması gerekiyor. Tespit edilen risklerin ne kadar sürede giderileceği, sorumluluğun bina sahibi, yönetim veya ilgili diğer kişiler arasında nasıl belirleneceği ve denetim sonuçlarının nasıl takip edileceği de açıklığa kavuşturulmalı.

Gayrimenkul piyasasında bina güvenliği daha fazla sorgulanacak

Yeni sistemin gayrimenkul alım satım süreçlerine de yansıması beklenebilir. Alıcılar açısından bir binanın yaşı, konumu ve fiyatı kadar taşıyıcı sisteminin durumu ve geçmişte geçirdiği müdahaleler de daha fazla sorgulanabilir hale gelecek.

Özellikle yatırım amaçlı konut alanlar, ticari gayrimenkul satın alanlar ve kiracılar açısından bina güvenliğine ilişkin belgelerin incelenmesi önem kazanacak.

Ancak beş yılda bir yapılan gözlemsel denetimin bir deprem performans analizi veya kapsamlı mühendislik incelemesi olmadığı da açıkça anlatılmalı. Gözlemsel kontrolden olumlu sonuç alınması, binanın depreme dayanıklı olduğunun kesin kanıtı olarak değerlendirilmemeli.

Denetim kadar denetimin sonucu da önemli

Yeni düzenleme, binalarda sonradan yapılan ve taşıyıcı sistemi tehlikeye atan müdahalelerin önlenmesi açısından yeni bir kontrol mekanizması oluşturmayı hedefliyor.

Bununla birlikte Türkiye'nin yapı güvenliği sorunu, beş yılda bir yapılacak kontrollerle tek başına çözülemez. Eski yapıların envanterinin çıkarılması, riskli binaların teknik incelemeye alınması, kaçak yapılaşmayla mücadele edilmesi ve belediyelerin imar denetimlerinin etkinleştirilmesi gerekiyor.

Vatandaşın beklediği ise açık: Deprem yaşanmadan önce riskli yapılar tespit edilsin, tespit edilen aykırılıklar için işlem yapılsın ve denetim sonuçları takip edilsin.